خرابی سیم بکسل جرثقیل روی درام بر اثر له شدگی، سایش، پیچش نامنظم و فشار بین لایه های سیم بکسل

چرا سیم بکسل جرثقیل روی درام خراب می شود؟ علت ها و راهکارهای جلوگیری

وقتی سیم بکسل جرثقیل زودتر از انتظار خراب می شود، اولین حدس بسیاری از اپراتورها کیفیت پایین کابل است. در حالی که همیشه مشکل از خود سیم بکسل شروع نمی شود. گاهی درام جرثقیل، نحوه جمع شدن کابل، فشار میان لایه ها یا زاویه ورود سیم به درام باعث می شود حتی یک کابل مناسب نیز دچار سایش، له شدگی و تغییر شکل زودهنگام شود.این موضوع به خصوص در جرثقیل هایی که سیم بکسل روی درام چندلایه جمع می شود اهمیت بیشتری دارد. هر لایه جدید روی لایه قبلی فشار وارد می کند و در نقاط تغییر مسیر، تماس مکانیکی پیچیده تری شکل می گیرد. اگر کشش اولیه درست نباشد یا مسیر حرکت سیم با طراحی دستگاه هماهنگ نباشد، آسیب به تدریج افزایش پیدا می کند.در انتخاب سیم بکسل جرثقیل توجه به قطر، ساختار و مشخصات فنی ضروری است؛ اما عملکرد مناسب آن به وضعیت تجهیزات جانبی نیز وابسته است.در این مقاله به جای تمرکز بر تمام انواع آسیب کابل، مشخصا بررسی می کنیم که درام چگونه باعث خرابی می شود، کدام شرایط خطر بیشتری دارند و چطور می توان عامل اصلی را پیدا کرد.

درام جرثقیل چگونه روی عمر سیم بکسل اثر می گذارد؟

درام یا Drum استوانه ای است که سیم بکسل هنگام عملیات بالابری روی آن جمع یا از روی آن باز می شود. این قطعه فقط محل نگهداری کابل نیست؛ نحوه تماس آن با سیم بکسل می تواند روی توزیع نیرو، میزان سایش و تغییر شکل رشته ها اثر بگذارد.

در هر چرخه کاری، کابل تحت کشش قرار می گیرد و هنگام جمع شدن روی درام خم می شود. علاوه بر این، بسته به طراحی دستگاه، فشار جانبی، تماس با شیارها و تماس میان دورهای مجاور نیز وجود دارد.

اگر کابل منظم روی درام بنشیند، نیروها مطابق طراحی سیستم توزیع می شوند. اما پیچش نامناسب می تواند باعث شود بخشی از سیم بکسل زیر فشار موضعی بیشتری قرار بگیرد.

این مسئله به ویژه در سیستم هایی که ارتفاع بالابری زیادی دارند و چندین لایه سیم بکسل روی درام تشکیل می شود، حساس تر است.

مهم ترین دلایل خرابی سیم بکسل روی درام

بررسی دلایل خرابی سیم بکسل جرثقیل روی درام شامل پیچش نامنظم Spooling، فشار در نقاط Crossover و له شدگی Crushing بین لایه های سیم بکسل

برای عیب یابی درست باید به شکل خرابی توجه کرد. له شدن موضعی، سایش یک طرفه و تغییر شکل در نقاط مشخص، لزوما علت یکسانی ندارند. در ادامه مهم ترین عوامل را جداگانه بررسی می کنیم.

1. جمع شدن نامنظم سیم بکسل روی درام

فرایند جمع شدن و چیده شدن کابل روی درام با اصطلاح Spooling شناخته می شود. در شرایط مناسب، کابل طبق الگوی طراحی شده و با کشش کنترل شده روی سطح درام قرار می گیرد.

اما جمع شدن نامنظم سیم بکسل روی درام می تواند باعث ایجاد فاصله میان دورها، روی هم افتادن غیرعادی کابل و تمرکز فشار شود. در چنین وضعیتی، بعضی قسمت ها بیشتر از بخش های دیگر تحت بار قرار می گیرند.

برای بررسی مشکل Spooling سیم بکسل جرثقیل، وضعیت شیارها، مسیر ورود کابل، کشش هنگام جمع شدن و هماهنگی حرکت مجموعه هدایت کننده باید کنترل شود.

2. شل بودن لایه های اولیه

یکی از عوامل مهم آسیب در درام چندلایه، پیچیدن لایه های اولیه با کشش ناکافی است. وقتی دورهای زیرین محکم و منظم قرار نگیرند، فضای لازم برای نفوذ یا جابه جایی دورهای بالایی ایجاد می شود.

این وضعیت در زمان افزایش بار می تواند باعث فشرده شدن لایه های زیرین و تغییر شکل مقطع کابل شود.

3. Crushing یا له شدن کابل

Crushing سیم بکسل زمانی اتفاق می افتد که فشار مکانیکی موضعی باعث تخت شدن یا تغییر شکل سطح مقطع کابل شود.

در درام چندلایه، این فشار ممکن است به علت قرار گرفتن دورهای بالایی روی کابل های زیرین ایجاد شود. اگر لایه پایین شل باشد یا سیم بکسل مقاومت مکانیکی متناسب با شرایط کار نداشته باشد، احتمال آسیب افزایش پیدا می کند.

له شدن سیم بکسل جرثقیل با سایش معمولی یکسان نیست. در سایش، سطح مفتول ها به تدریج فرسوده می شود؛ اما در له شدگی، آرایش هندسی رشته ها نیز ممکن است تغییر کند.

4. فشار در نقاط Crossover

در بخش هایی از درام چندلایه، سیم بکسل هنگام عبور از یک دور به دور مجاور یا تغییر لایه، از روی قسمت دیگری از کابل عبور می کند. این مناطق ممکن است تحت فشار و تماس شدیدتری قرار بگیرند.

در چنین شرایطی، تماس فلز با فلز، فشار موضعی و حرکت نسبی میان رشته ها می تواند فرسودگی را سرعت دهد.

5. Fleet Angle نامناسب

زاویه ورود سیم بکسل از فلکه هدایت کننده به درام، روی نحوه قرارگیری کابل اثر دارد. زاویه نامناسب می تواند باعث افزایش تماس جانبی، فشار به فلنج یا اختلال در الگوی پیچش شود.

این مشکل گاهی به صورت سایش غیرعادی یک سمت سیم بکسل یا حرکت نامنظم آن مشاهده می شود.

6. شیار نامتناسب با قطر کابل

اگر ابعاد یا شکل شیار درام با سیم بکسل سازگار نباشد، کابل ممکن است تحت فشار نامناسب قرار بگیرد یا به شکل مطلوب حمایت نشود.

فرسودگی شیار، زبری سطح، تغییر شکل موضعی و تجمع آلودگی نیز باید بررسی شوند.

7. ورود اشتباه سیم بکسل به درام

جهت ورود، شیوه باز کردن کابل از قرقره حمل، نوع نصب و مسیر عبور سیم بکسل باید با طراحی دستگاه هماهنگ باشند.

اگر هنگام نصب، پیچش ناخواسته وارد کابل شود یا مسیر هدایت به درستی تنظیم نشده باشد، رفتار سیم روی درام تغییر می کند.

در صورت وجود چرخش غیرعادی قلاب یا کابل، مقاله علت تاب خوردن سیم بکسل جرثقیل به بررسی این موضوع از زاویه پیچش و رفتار چرخشی اختصاص دارد.

8. انتخاب ساختار نامناسب سیم بکسل

همه ساختارهای سیم بکسل رفتار یکسانی در برابر خمش، فشار جانبی و تماس بین لایه ها ندارند. تعداد رشته ها، آرایش مفتول ها، نوع مغزی و طراحی کابل بر مقاومت آن در شرایط مختلف اثر می گذارند.

برای مثال، ساختارهای 6×19 و 6×37 از نظر آرایش مفتول ها و ویژگی های مکانیکی تفاوت دارند. البته صرف دانستن این اعداد برای انتخاب کابل مناسب درام کافی نیست.

در سیستم هایی که کنترل چرخش اهمیت دارد، ممکن است استفاده از سیم بکسل نتاب با مشخصات تاییدشده سازنده مطرح باشد. با این حال، نتاب بودن به معنی مقاومت نامحدود در برابر له شدگی نیست.

9. بارگذاری ناگهانی و شوک مکانیکی

حرکت ناگهانی بار، توقف شدید و بارگذاری خارج از شرایط طراحی می توانند تنش های غیرعادی در کابل ایجاد کنند. این نیروها ممکن است الگوی تماس سیم بکسل با درام را تغییر دهند یا آسیب موجود را تشدید کنند.

بارگذاری مجاز باید بر اساس اطلاعات سازنده جرثقیل تعیین شود و نباید از ظرفیت اعلام شده تجاوز کند.

10. آلودگی، سایش و روانکاری نامناسب

گردوغبار، ذرات سخت و آلودگی های صنعتی می توانند در نقاط تماس کابل با درام اثر سایشی ایجاد کنند. از طرف دیگر، روانکاری نامناسب ممکن است اصطکاک میان اجزای کابل را افزایش دهد.

سایش سیم بکسل جرثقیل در این شرایط ممکن است به شکل فرسودگی سطحی مفتول ها، آثار تماس جانبی یا تخریب موضعی ظاهر شود.

نکته مهم در عیب یابی

مشاهده له شدگی به تنهایی مشخص نمی کند که مشکل از کیفیت کابل است یا درام. برای تشخیص علت، باید محل آسیب، آرایش لایه ها، کشش اولیه، وضعیت شیار و سوابق بارگذاری کنار یکدیگر بررسی شوند.

چرا شل بودن سیم بکسل روی درام خطرناک است؟

فرض کنید لایه اول سیم بکسل بدون کشش کافی روی درام جمع شده است. فاصله های کوچکی میان دورهای کابل باقی می ماند که در حالت بدون بار چندان مشخص نیست.

وقتی لایه دوم تحت بار روی این مجموعه قرار می گیرد، دورهای بالایی ممکن است وارد فاصله های موجود شوند. در نتیجه فشار به جای توزیع مناسب، روی قسمت محدودی از کابل متمرکز می شود.

این فشار می تواند رشته های کابل را فشرده کند، سطح مقطع را تغییر دهد و به تدریج باعث له شدگی شود. با تکرار حرکت، آسیب ممکن است گسترش پیدا کند.

راهکار اصلی، رعایت دستورالعمل نصب و کشش اولیه یا Pretension تعیین شده توسط سازنده است. مقدار کشش اولیه نباید بر اساس حدس اپراتور انتخاب شود.

همچنین سفت کردن مجدد کابل به تنهایی لزوما آسیب ایجادشده در رشته ها را برطرف نمی کند. اگر له شدگی رخ داده باشد، وضعیت کابل باید جداگانه ارزیابی شود.

Crossover Point چیست و چرا سیم بکسل در این قسمت بیشتر آسیب می بیند؟

Crossover Point به منطقه ای گفته می شود که مسیر پیچش کابل روی درام به گونه ای تغییر می کند که یک دور سیم بکسل از روی دور دیگر عبور می کند یا کابل برای انتقال به لایه بعدی تغییر مسیر می دهد.

در چنین نقطه ای، شرایط تماس با بخش های مستقیم و منظم پیچش متفاوت است. کابل ممکن است هم زمان تحت کشش طولی، خمش و فشار موضعی ناشی از تماس با دور مجاور قرار بگیرد.

چه اتفاقی در ناحیه Crossover می افتد؟

  1. مسیر قرارگیری کابل روی درام تغییر می کند.
  2. تماس مستقیم میان دورهای سیم بکسل افزایش پیدا می کند.
  3. فشار موضعی و تنش های تکراری در محل عبور ایجاد می شوند.
  4. در شرایط نامناسب، سایش یا تغییر شکل زودهنگام رخ می دهد.

در بازرسی درام چندلایه، این نقاط باید با توجه بیشتری کنترل شوند. استاندارد ISO 4309:2017 نیز در بررسی سیم بکسل های دارای پیچش چندلایه به اهمیت خرابی در نواحی Crossover توجه دارد.

نکته کاربردی این است که اگر آسیب به صورت تکراری در طول مشخصی از کابل ایجاد می شود، باید بررسی شود آیا همان قسمت در چرخه کاری دستگاه از ناحیه Crossover عبور می کند یا خیر.

این تطبیق می تواند به شناسایی علت مکانیکی کمک کند و از تعویض های تکراری بدون رفع مشکل جلوگیری کند.

Fleet Angle چه نقشی در خرابی سیم بکسل دارد؟

Fleet Angle سیم بکسل زاویه میان مسیر حرکت کابل به سمت درام و امتداد مرجع مناسب در سیستم هدایت آن است. این زاویه با موقعیت فلکه هدایت کننده، عرض درام و محل قرارگیری کابل تغییر می کند.

اگر زاویه ورود با محدوده طراحی دستگاه هماهنگ نباشد، کابل ممکن است فشار جانبی بیشتری به شیارها یا فلنج وارد کند. این شرایط می تواند نحوه نشستن دورهای سیم بکسل را نیز مختل کند.

از نشانه های احتمالی مشکل می توان به تماس غیرعادی با کناره درام، سایش یک طرفه یا تغییر مسیر نامنظم اشاره کرد.

برای تعیین زاویه مجاز نباید یک عدد ثابت را به تمام جرثقیل ها تعمیم داد. مقدار قابل قبول باید از دفترچه سازنده جرثقیل، طراحی سیستم Spooling و مشخصات کابل استخراج شود.

شیار درام باریک یا گشاد چه مشکلی ایجاد می کند؟

شیار درام باید با قطر و ساختار سیم بکسل سازگار باشد. اگر شیار بیش از حد تنگ باشد، امکان اعمال فشار نامناسب به بخش هایی از کابل وجود دارد. شیار بسیار باز نیز ممکن است باعث تغییر الگوی تماس یا حمایت ناکافی شود.

گاهی مشکل از انتخاب سیم بکسل جدید با قطر متفاوت نیست؛ بلکه شیار درام بر اثر کارکرد طولانی فرسوده شده و شکل اولیه خود را از دست داده است.

برای بررسی سازگاری، قطر واقعی کابل باید با ابزار مناسب اندازه گیری شود. روش این کار در مقاله اندازه گیری قطر سیم بکسل توضیح داده شده است.

پس از اندازه گیری نیز باید وضعیت شیار با ابزار مخصوص و بر اساس مشخصات فنی دستگاه کنترل شود. بررسی چشمی به تنهایی برای تشخیص همه انحراف های ابعادی کافی نیست.

تفاوت خرابی سیم بکسل روی درام تک لایه و چندلایه

نوع درام و تعداد لایه های سیم بکسل نقش مهمی در شکل تماس و نوع فشار واردشده به کابل دارند. در درام تک لایه، تماس کابل با سطح درام و خمش اهمیت زیادی دارد؛ در حالی که در سیستم چندلایه، فشار ناشی از قرارگیری دورهای کابل روی یکدیگر نیز به عوامل آسیب زا اضافه می شود.

معیار درام تک لایه درام چندلایه
فشار غالب خمش و تماس با درام خمش و فشار کابل روی کابل
Crossover محدود یا وابسته به طراحی بسیار مهم
Crushing کمتر محتمل از فشار لایه ها ریسک مهم
پیچش کابل نسبتا ساده تر حساس به کشش و آرایش لایه ها
انتخاب کابل طبق مشخصات سازنده طبق مشخصات سازنده با توجه ویژه به فشار چندلایه

بنابراین خرابی سیم بکسل درام چندلایه باید با در نظر گرفتن فشار میان لایه ها و محل های تغییر مسیر بررسی شود. انتخاب کابل با مقاومت کششی بالاتر، بدون بررسی طراحی سیستم، تضمینی برای جلوگیری از این نوع آسیب نیست.

علائم خرابی سیم بکسل ناشی از درام چیست؟

آسیب های مربوط به درام می توانند به شکل های مختلف ظاهر شوند. بعضی از آنها در سطح کابل قابل مشاهده هستند و برخی نیز به بررسی دقیق تر نیاز دارند.

  • Flattening: تخت شدن موضعی سطح مقطع کابل.
  • Crushing: له شدگی ناشی از فشار شدید مکانیکی.
  • Wire Breaks: شکستگی مفتول های بیرونی یا داخلی.
  • سایش موضعی: فرسودگی متمرکز در یک سمت یا بخش مشخص.
  • موج دار شدن: ایجاد تغییر شکل غیرعادی در امتداد طول کابل.
  • تغییر قطر: کاهش یا تغییر نامتقارن ابعاد مقطع.
  • آثار تماس جانبی: نشانه های ساییدگی ناشی از تماس نامناسب با فلنج یا شیار.
  • Birdcaging: باز شدن قفسه ای رشته ها در بعضی شرایط آسیب ساختاری یا پیچشی.

هیچ یک از این علائم به تنهایی ثابت نمی کنند که درام تنها عامل خرابی است. برای تشخیص، باید محل آسیب و شرایط کار دستگاه نیز بررسی شود.

برای شناخت گسترده تر این نشانه ها می توانید مقاله انواع آسیب های سیم بکسل را مطالعه کنید.

چگونه از خرابی سیم بکسل روی درام جلوگیری کنیم؟

پیشگیری از خرابی زودهنگام، فقط به خرید سیم بکسل مناسب محدود نمی شود. مجموعه درام، فلکه ها، مسیر هدایت و شرایط بهره برداری باید با یکدیگر سازگار باشند.

بررسی درام و شیارها

سطح درام، فرسودگی شیارها، لبه ها و نقاط تماس باید مطابق برنامه نگهداری کنترل شوند.

کنترل زاویه ورود

موقعیت فلکه هدایت کننده و مسیر حرکت کابل باید با محدوده طراحی دستگاه هماهنگ باشند.

تنظیم Spooling

جمع شدن کابل باید منظم باشد و وجود فاصله، روی هم افتادگی یا حرکت غیرعادی بررسی شود.

رعایت Pretension

کشش اولیه هنگام نصب باید بر اساس دستورالعمل سازنده تعیین شود، نه یک مقدار تجربی عمومی.

کنترل Reeving

عبور صحیح سیم بکسل از فلکه ها و هماهنگی مسیر کابل با آرایش سیستم باید بررسی شود.

بررسی مشخصات کابل

قطر، ساختار، نوع مغزی، جهت تاب و مشخصات Rope باید با الزامات جرثقیل سازگار باشند.

علاوه بر این موارد، روانکاری مجاز، تمیزکاری مناسب، رعایت ظرفیت بار و ثبت سوابق بازرسی به شناسایی زودهنگام مشکلات کمک می کنند.

آیا تعویض سیم بکسل بدون تعمیر درام کافی است؟

اگر علت خرابی در خود درام یا مسیر هدایت کابل باقی مانده باشد، تعویض سیم بکسل به تنهایی مشکل را حل نمی کند.

فرض کنید کابل قبلی به دلیل وجود شیار فرسوده، هر بار در یک نقطه مشخص دچار سایش شده است. نصب کابل جدید بدون بررسی همان شیار می تواند باعث تکرار الگوی آسیب شود.

در سیستم چندلایه نیز اگر نحوه جمع شدن سیم یا کشش اولیه اصلاح نشود، احتمال دارد کابل جایگزین دوباره در معرض له شدگی قرار بگیرد.

بنابراین پیش از نصب Rope جدید، باید علت اصلی خرابی شناسایی شود. تعمیر یا تعویض قطعات نیز باید بر اساس ارزیابی فنی و الزامات سازنده انجام شود.

چه زمانی سیم بکسل یا درام باید توسط متخصص بررسی شود؟

برخی شرایط نشان می دهند که ادامه کار بدون بررسی تخصصی قابل قبول نیست. در صورت مشاهده تغییر شکل شدید، رفتار غیرعادی یا آسیب ساختاری، عملیات باید متوقف و مجموعه توسط فرد دارای صلاحیت ارزیابی شود.

مهم ترین نشانه های هشدار عبارتند از:

  • له شدگی شدید یا تغییر شکل آشکار مقطع سیم بکسل.
  • شکستگی مفتول ها، به ویژه در نقاط دارای فشار متمرکز.
  • تکرار Spooling نامنظم پس از اقدامات اصلاحی مجاز.
  • تماس غیرعادی کابل با فلنج یا اجزای اطراف.
  • سایش سریع یا موضعی در یک بخش مشخص.
  • وجود تغییر شکل، زبری شدید یا آسیب در شیارهای درام.
  • تغییر رفتار کابل پس از بارگذاری ناگهانی یا رویداد غیرعادی.

هشدار ایمنی: صاف کردن ظاهری سیم بکسل له شده، تغییر دستی آرایش رشته ها یا ادامه کار تا زمان پارگی کابل، جایگزین بازرسی تخصصی نیست. تصمیم درباره ادامه استفاده یا خروج از سرویس باید مطابق معیارهای سازنده و استاندارد معتبر اتخاذ شود.

سوالات متداول

چرا سیم بکسل روی درام له می شود؟

فشار میان لایه های کابل، شل بودن دورهای زیرین، پیچش نامنظم یا ساختار نامتناسب سیم بکسل می توانند باعث له شدگی شوند. برای تعیین علت باید مجموعه درام و شرایط نصب بررسی شود.

علت جمع شدن نامنظم سیم بکسل روی درام چیست؟

زاویه ورود نامناسب، کشش ناکافی، اختلال در سیستم هدایت، وضعیت شیارها یا نصب اشتباه از عوامل احتمالی هستند.

Crossover سیم بکسل چیست؟

بخشی از مسیر پیچش روی درام است که کابل هنگام تغییر مسیر یا لایه، از روی دور دیگری عبور می کند. این نقطه می تواند در معرض فشار و سایش بیشتری باشد.

Fleet Angle چه اثری روی سیم بکسل دارد؟

زاویه نامناسب ورود کابل به درام می تواند تماس جانبی و سایش را افزایش دهد و باعث اختلال در آرایش دورهای سیم بکسل شود.

آیا سیم بکسل له شده قابل استفاده است؟

ادامه استفاده به شدت آسیب، تغییر شکل ساختار و معیارهای خروج از سرویس بستگی دارد. در صورت له شدگی جدی، عملیات باید متوقف و کابل توسط فرد دارای صلاحیت بررسی شود.

آیا قطر نامناسب سیم بکسل باعث خرابی درام می شود؟

قطر نامتناسب می تواند الگوی تماس کابل با شیار درام را تغییر دهد و به فرسودگی کابل یا تجهیزات منجر شود. سازگاری ابعادی باید طبق اطلاعات سازنده کنترل شود.

جمع بندی

خرابی زودهنگام سیم بکسل جرثقیل روی درام همیشه به معنای کیفیت پایین کابل نیست. پیچش نامنظم، شل بودن لایه های اولیه، فشار در نقاط Crossover، زاویه ورود نامناسب و شیارهای فرسوده می توانند باعث سایش یا تغییر شکل زودرس شوند.

برای جلوگیری از تکرار مشکل، باید علت مکانیکی خرابی پیش از نصب کابل جایگزین شناسایی شود. انتخاب صحیح Rope، تنظیم مسیر هدایت، رعایت دستورالعمل کشش اولیه و بازرسی منظم درام، بخش های مکمل یک برنامه نگهداری مناسب هستند.

در پروژه هایی که خرابی کابل تکرار می شود، بررسی مشخصات فنی جرثقیل و الگوی آسیب می تواند به انتخاب سیم بکسل سازگارتر کمک کند. داریا بکسل امکان بررسی مشخصات مورد نیاز برای انتخاب محصول متناسب با کاربرد را فراهم می کند؛ با این حال تایید نهایی شرایط نصب و بهره برداری باید بر اساس دستورالعمل سازنده دستگاه انجام شود.